Ból kręgosłupa lędźwiowego

Ból kręgosłupa lędźwiowego to obecnie choroba cywilizacyjna, która dotyka około 72% społeczeństwa przed 40 rokiem życia. Wynika ona przede wszystkim z szybko zmieniającego się trybu naszego życia oraz ze zbyt rzadkiej aktywności fizycznej, a także z przeciążenia kręgosłupa w wyniku codziennych obowiązków. Dolegliwości w odcinku lędźwiowym kręgosłupa mogą świadczyć zarówno o przeciążeniu stawów, rwie kulszowej spowodowanej dyskiem jak i poważniejszych jednostkach chorobowych (zmiany nowotworowe, endometrioza). W przypadkach wszystkich zmian w tym zwyrodnieniowych bardzo dobrą formą leczenia jest rehabilitacja.

Rehabilitacja barku i kregosłupa Gdańsk

Ból w okolicy lędźwiowej może świadczyć o różnych dolegliwościach. Ważne jest dokładne zlokalizowanie miejsca bólu, a także wskazanie objawów współistniejących. 

Kiedy najczęściej objawy są najbardziej odczuwane? Wiele osób skarży się przede wszystkim na ból kręgosłupa lędźwiowego w nocy, a także przy wykonywaniu konkretnego ruchu. Te wszystkie informacje mogą zostać zebrane na wizycie diagnostycznej i będą kluczowe w ustaleniu procesu leczenia i rehabilitacji bólu kręgosłupa.

Ból pleców może pojawić się z różnych powodów. Jak już wcześniej wspomniano za taki stan bardzo często odpowiedzialna jest mała aktywność fizyczna, a także dźwiganie ciężkich przedmiotów.

Ból odcinka lędźwiowego może świadczyć o takich schorzeniach jak:

  • zmiany zwyrodnieniowe, odnośnik
  • rwa kulszowa,
  • lumbago , odnośnik
  • uraz kręgosłupa,
  • dyskopatia, odnośnik

Pozostałe przyczyny:

  • endometrioza,
  • otyłość,
  • zapalenie przydatków,
  • wady postawy,
  • przepuklina kręgosłupa,
  • guzy nowotworowe,
  • ZZSK – zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,
  • zaburzenia biomechaniki kręgosłupa,
  • pseudo ból kręgosłupa spowodowany radiacją z innej okolicy ciała,
  • ciąża.

W wielu przypadkach za ból w odcinku lędźwiowym odpowiedzialna jest nieprawidłowa postawa ciała, np. podczas siedzenia przy komputerze, dlatego ważne jest odpowiednie przygotowanie swojego stanowiska pracy.

W zależności od przyczyny ból w lędźwiach będzie miał inną charakterystykę i inne objawy.  Do głównych symptomów, które występują w czasie dolegliwości kręgosłupa lędźwiowego zalicza się:

  • ból kręgosłupa lędźwiowego (czasem z promieniowaniem do pośladków i nóg):
    • tępy
    • palący /piekący
    • przeszywający / kłujący
    • ból w tle, ćmiący
  • silne napięcie mięśni przykręgosłupowych,
  • niedowład niektórych mięśni.
  • mrowienie i drętwienie ciała,

Ból kręgosłupa lędźwiowego nie powinien być lekceważony, gdyż z czasem może się on nasilać. Charakterystyka tego bólu znacznie ułatwia diagnostykę dlatego ważna jest szybka konsultacja u fizjoterapeuty lub lekarza, a następnie zastosowanie odpowiedniej formy leczenia. 

Fizjoterapeuci i lekarze w R-CITO posiadają długoletnie doświadczenie zawodowe, dlatego na podstawie objawów, charakterystyki bólu, po wykonaniu testów funkcjonalnych, posiłkując się badaniem neurologicznym (czucie, siła mięśniowa, odruchy) są w stanie szybko postawić trafną diagnozę. Czasem jednak zdarza się, że stan pacjenta jest bardzo poważny lub mogą występować dodatkowe utrudnienia w prowadzeniu terapii, które należałoby potwierdzić / wykluczyć. W celu rozpoznania schorzeń kręgosłupa lędźwiowego stosuję się różnorakie badania, jak np.:

  • badanie fizykalne,
  • RTG odcinka lędźwiowego i lub miednicy bioder,
  • rezonans magnetyczny,
  • tomografia komputerowa,
  • USG jamy brzusznej,

W pierwszej kolejności fizjoterapeuta / lekarz powinien przeprowadzić szczegółowy wywiad, który ułatwi rozpoznanie przyczyn dolegliwości. 

Ćwiczenia na ból lędźwi

Co pomaga na ból kręgosłupa lędźwiowego? W wielu przypadkach konieczna może okazać się rehabilitacja.  Bez postawienia konkretnej diagnozy nie ma złotego ćwiczenia dla każdego. Często pacjenci wykonując już same ćwiczenia na ból kręgosłupa lędźwiowego przede wszystkim wzmacniają mięśnie, a także redukują dolegliwości bólowe, tym samym poprawiając komfort życia i ułatwiając funkcjonowanie. Należy stosować je po wcześniejszej konsultacji z fizjoterapeutą, gdyż nieumiejętne wykonywanie aktywności często prowadzi do pogłębienia patologii.

Ćwiczenia należy podzielić na:

  • wzmacniające – wzmacniają mięśnie kręgosłupa, tym samym nieco uodparniając je na przeciążenia,
  • rozluźniające – jak sama nazwa wskazuje, rozluźniają dolny odcinek kręgosłupa lędźwiowego,
  • rozciągające – przede wszystkim chronią przed wystąpieniem przykurczy i rozciągają mięśnie zwiększając zakres ruchomości
  • mobilizujące (jako forma terapii manualnej) – są świetnym przygotowaniem do wykonywania ćwiczeń wzmacniających. Ich zadaniem jest usunięcie przyczyny i w efekcie zniesienie dolegliwości odcinka lędźwiowego.

Leki na ból kręgosłupa lędźwiowego

Jeśli chodzi o leki to przede wszystkim są to preparaty:

  • przeciwbólowe, (Nimesil, Ketonal, Doreta, Ibuprofen, Paracetamol, Kwas acetylosalicylowy)
  • przeciwzapalne, (Naproxen, Diklofenak, Ketoprofen ,Metamizol)
  • leki zmniejszające napięcie mięśniowe (Mydocalm, Sirdalud)
  • zastrzyki ze sterydami.

W przypadku rwy kulszowej leczenie często opiera się na przyjmowaniu leków miorelaksacyjnych, których zadaniem jest m.in. redukcja napięcia mięśni szkieletowych. 

Operacja na ból kręgosłupa lędźwiowego:

W poważnych przypadkach np. u osób z zaawansowaną rwą kulszową, konieczna może okazać się operacja kręgosłupa. W przypadku rwy zalecana jest wtedy gdy często powraca, dodatkowo objawiając się dużym bólem, a także na skutek pogłębiania się uszkodzeń korzeni nerwowych.

Wskazanie do zabiegu operacyjnego na kręgosłupie lędźwiowym:

  • Nie trzymanie stolca i/ lub moczu
  • Permanentny ból nie do wytrzymania
  • Porażenie nerwu np. opadająca stopa, niemożność stanięcia na palcach.

Operacje polegają na ścięciu wystających struktur krążka międzykręgowego, a czasem nawet zastąpieniem go implantem. 

Osoby cierpiące na lumbago zmagają się z silnym bólem w części krzyżowej i lędźwiowej kręgosłupa, które w największym stopniu są narażone na różnego typu obciążenia związane z wykonywaną przez nas pracą czy zwykłymi aktywnościami dnia codziennego. Ból pleców, który ulega nasileniu zazwyczaj podczas schylania się, podnoszenia przedmiotów, a nawet chodzenia, może ustąpić po kilku dniach, jednak w wielu przypadkach utrzymuje się nawet przez kilka tygodni co znacznie utrudnia normalne funkcjonowanie. Najczęściej występuje on u osób między 30. a 55. rokiem życia. Ze względu na ryzyko wystąpienia powikłań istotne jest, by niepokojące objawy nie zostały zbagatelizowane. W przypadku wystąpienia pierwszych dolegliwości lumbago należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub z fizjoterapeutą.

Lumbago – przyczyny

W największej liczbie przypadków za lumbago odpowiadają niezbyt zaawansowane schorzenia, które dość łatwo wyeliminować dzięki wdrożeniu odpowiedniego leczenia. Winne mogą być niewielkie urazy lędźwiowo-krzyżowej części kręgosłupa, otyłość czy zwiększone napięcie mięśniowe. O wiele częściej za rozwój lumbago są odpowiedzialne jednak nasze nawyki – przybieranie niewłaściwej postawy w czasie wykonywania codziennych czynności, niedostateczna ilość aktywności fizycznej, a także przeciążenie części lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa będące rezultatem przyjmowania nieprawidłowej pozycji podczas schylania się, podnoszenia ciężkich przedmiotów czy stania.

Lumbago – objawy

Charakter symptomów lumbago jest ściśle związany z czynnikami, które je wywołują. U chorych najczęściej obserwuje się ostry ból pojawiający się samoistnie lub na skutek podejmowania różnych aktywności, przede wszystkim schylania, chodzenia i dźwigania. Może on promieniować niżej obejmując nogi. W wielu przypadkach pojawia się w nocy, przyczyniając się do problemów ze snem. Chorzy na lumbago często obserwują u siebie zesztywnienie mięśni dolnych partii pleców, przykurcze mięśniowe i osłabienie mięśni, które w najbardziej zaawansowanych przypadkach może doprowadzić do ich zaniku. Znaczne ograniczenie ruchomości kręgosłupa sprawia, że problematyczne staje się zarówno siedzenie, jak i chodzenie czy stanie. Zdarza się, że pacjenci doświadczają drętwienia i mrowienia kończyn, a w niektórych przypadkach także zaburzeń czucia.

Lumbago – leczenie

W trakcie terapii lumbago najczęściej wykorzystuje się metody leczenia miejscowego umożliwiające zniwelowanie dolegliwości bólowych. Lekarz zaleca zazwyczaj przyjmowanie leków o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym oraz jeśli istnieje taka konieczność, rozkurczającym. Najlepsze rezultaty można osiągnąć korzystając z zabiegów fizjoterapeutycznych – właściwie wykonany masaż pomaga rozluźnić mięśnie i tkanki. Przy lumbago jest zalecane także korzystanie z pomocy fizykoterapeuty – skuteczna okazuje się np. metoda leczenia zimnem, magnetoterapia czy też laseroterapia. Nie bez znaczenia jest także zadbanie o odpowiednią aktywność fizyczną, dzięki której możemy wzmocnić mięśnie kręgosłupa i poprawić jego stabilizację, zmniejszając przy tym dolegliwości bólowe.

Lumbago – zapobieganie

Działania profilaktyczne mogą uchronić nas przed nieprzyjemnymi dolegliwościami związanymi z lumbago. Przede wszystkim konieczne jest wyeliminowanie obciążenia kręgosłupa poprzez zadbanie o przyjmowanie odpowiednich pozycji w czasie wykonywania obowiązków – zarówno zawodowych jak i domowych. Bólu pomoże nam uniknąć także regularna aktywność fizyczna z naciskiem na ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięśnie. Nie tylko pozytywnie wpłynie to na naszą mobilność, ale umożliwi zachowanie odpowiedniej masy ciała – nadmierna liczba kilogramów także nie sprzyja kondycji kręgosłupa. Unikajmy wykonywanych nagłych skrętów tułowia i dźwigania ciężkich przedmiotów. Pamiętajmy aby podnieść przedmiot trzeba przykucnąć!

Choć ból towarzyszący lumbago najczęściej mija samoistnie, nie powinniśmy rezygnować z konsultacji specjalistycznej u fizjoterapeuty.

Problem pacjentów polega na przedwczesnym zużyciu i zwyrodnieniu tkanek tworzących funkcjonalne połączenie kręgów – czyli krążka wraz ze stawami międzywyrostkowymi. Na występowanie choroby mogą wpływać m.in.:

  • przebyte urazy kręgosłupa
  • przeciążenia związane z uprawianiem sportu
  • deformacje kręgosłupa – zwłaszcza skolioza oraz niektóre zaburzenia hormonalne i metaboliczne

KOGO DOTYCZY?

Bardzo często zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa dotyczą osób pracujących w niefizjologicznych/nienaturalnych pozycjach, utrzymywanych przez cały czas pracy. Długotrwała nienaturalna pozycja ciała podczas pracy oraz brak nawet rekreacyjnego sportu mogą być fatalne w skutkach. Wszystkie wymienione wyżej czynniki mają bezpośredni wpływ na kondycję kręgosłupa, zwłaszcza brak ruchu.

OBJAWY

Początek choroby jest bardzo powolny i słabo dostrzegalny. Pierwszym i podstawowym objawem zwyrodnienia kręgosłupa jest ból i ograniczenie ruchomości, które mogą mieć różny charakter i przebieg.Rodzaje bólu:

  • ostry i nagły
  • przewlekły

NAJCZĘSTSZE OBJAWY

  1. Sztywności poporanna – związne jest to ze zmianami zwyrodnieniowymi w obrębie stawów. Chory musi się wstępnie rozruszać, aby móc funkcjonować w ciągu dnia. Trwa to zazwyczaj do kilkunastu minut
  2. Ból– może występować po długotrwałej wymuszonej pozycji ciała, jak na przykład praca biurowa lub praca na linii produkcyjnej

PRZYCZYNA BÓLU

Przyczyną bólów może być zwężony kanał kręgowy, który powoduje ucisk na korzenie. W tych przypadkach bóle mają charakter korzeniowy tzn. promieniują wzdłuż unerwienia korzenia:

  • pośladka
  • uda
  • łydki
  • stopy itd.

Dolegliwościom bólowym może towarzyszyć obronne wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych, które w tej sytuacji też stają się bolesne. 

KIEDY NIE REAGUJESZ NA PIERWSZE SYGNAŁY

Dane statystyczne są alarmujące. Zmiany kręgosłupa prowadzą do uszkodzenia anatomicznego stawu i upośledzenia jego czynności ruchowych. Zmianom może wtórnie towarzyszyć proces zapalny błony maziowej. Pamiętajmy, że w dzisiejszych czasach ciągłego pośpiechu i intensywnej pracy choroba jest bardzo rozpowszechniona, a pierwsze objawy są rozpoznawane już u osób po 20 – 30 roku życia. 

PRZYKŁADOWE ZMIANY ZWYRODNIENIOWE W STAWACH

  • Pogrubienie zarysu stawów
  • Tarcie w stawie przy ruchu
  • Trzaski w stawie przy ruchu
  • Ograniczenie zakresu ruchu w stawie
  • Ból przy obciążaniu stawów
  • Zesztywnienie stawów
  • Zanik mięśni

Zmiany kręgosłupa w odcinku lędźwiowym występują najczęściej na poziomie L4 – L5 i L5 – S1. Zwykle objawiają się jako:

  • Tępy ból
  • Ograniczenie ruchomości kręgosłupa
  • Duży ból przy przemieszczaniu się jądra miażdżystego i ucisku na korzenie nerwowe
  • Lumbago czyli postrzał

Jak leczyć ZMIAN ZWYRODNIENIOWYCH KRĘGOSŁUPA?

Doświadczony fizjoterapeuta w badaniu potrafi dość dokładnie określić segment a nawet konkretny staw który generuje te konkretne dolegliwości bólowe spowodowane zmianami zwyrodnieniowym. Malutkie stawy międzywyrostkowe (tak jak i duże stawy np. kolanowy) może zmobilizowac, zmanipulować, poprawić ślizgi i uruchomić do prawidłowej biomechaniki . W tym celu wykonuje się terapię manualną takimi metodami jak:

  • Terapia manualna wg koncepcji Maitland,
  • Terapia manualna wg koncepcji Kaltenborn-Evjenth,
  • Terapia manualna wg koncepcji szkoły niemieckiej,
  • Metodę McKenzie.

Bardzo dobre efekty leczenia uzyskuje się poprzez wprowadzenie zabiegów fizykalnych w zależności od stanu pacjenta i aktualnego procesu choroby.

 

W stanie ostrym stosowane są metody takie jak:

-prądy TENS o wysokiej częstotliwości, celem silnego działania przeciwbólowego

-krioterapia, celem blokowania receptorów bólowych i przekrwienia bolesnych pleców

 

 W stanie przewlekłym bardzo dobrze sprawdzają się metody takie jak:

-laser, celem biostymulacji nowej tkanki do zastąpienia uszkodzonej w wyniku choroby

-pole magnetyczne, celem wytworzenia nowych naczyń włosowatych dostarczających składników odżywczych przeciwbólowych i przeciwzapalnych

-fonoforeza, celem mikromasażu tkanek zwłókniałych nie elastycznych z jednoczesnym podawaniem leku przeciwbólowego i przeciwzapalnego

-sollux, celem przekrwienia okolicy dostarczenia składników odżywczych i obniżenia napięcia mięśniowego

Bóle pleców i bóle kręgosłupa to problem wielu ludzi na całym świecie. Według niektórych szacunków nawet 72% populacji doświadcza bólu pleców. Co jest tego przyczyną? Największy wpływ ma nasz niezdrowy styl życia. Brak ruchu, kiepska kondycja fizyczna, długie godziny spędzone przed komputerem, nadwaga lub otyłość – to tylko niektóre z czynników, które pogarszają stan naszego kręgosłupa i wpływają na występowanie zwyrodnień.

Dyskopatia jest jednym z najczęściej diagnozowanych schorzeń kręgosłupa. To zwyrodnienie obejmujące krążki międzykręgowe, zwany potocznie dyskami, które separują poszczególne trzony kręgów. Zbudowane są z jądra miażdżystego, które otacza pierścień włóknisty składający się ze skrzyżnie ułożonych włókien kolagenowych. Zapewniają one lepszą odporność na wstrząsy i sprawiają, że kręgosłup jest bardziej elastyczny. Wraz ze starzeniem się organizmu i kolejnymi przeciążeniami krążki te ulegają stopniowemu włóknieniu i deformacji, tracąc wytrzymałość i elastyczność. Gdy dochodzi do ich przemieszczenia, jądro miażdżyste może uciskać i drażnić struktury kanału kręgowego, co jest przyczyną dotkliwego bólu pleców.  

Przyczyny dyskopatii

Podobnie, jak wiele innych problemów z kręgosłupem, również dyskopatia ma swoje źródło w braku dbałości o kręgosłup i nadmiernym jego przeciążaniu. Na wystąpienie tego schorzenia narażone są osoby wykonujące pracę fizyczną, która związana jest z podnoszeniem i przenoszeniem ciężkich przedmiotów. Dyskopatia może być także wynikiem kontuzji lub poważnego urazu. 

Wiele przypadków dyskopatii to efekt niehigienicznego trybu życia spowodowanego nieprawidłową postawą przy pracy z komputerem. Znikoma aktywność fizyczna, brak dbałości o prawidłową postawę i nadmierna masa ciała przyczyniają się do pogłębiania nieprawidłowości w obrębie kręgosłupa.

Objawy dyskopatii

Jednym z częściej diagnozowanych schorzeń kręgosłupa jest dyskopatia odcinka lędźwiowego. Typowym jej objawem jest ostry i przewlekły ból w dolnym odcinku pleców, który może promieniować wzdłuż biodra i pośladka do nogi, stopy, palców. Tym dolegliwościom może towarzyszyć zwiększone napięcie mięśni przykręgosłupowych, a także niedowłady i drętwienie kończyn dolnych. Ból łagodnieje gdy osoba chora znajduje się w pozycji leżącej z odciążającej pozycji, natomiast nasila się podczas pierwszych kroków i dłuższym chodzeniu i przy gwałtownej zmianie pozycji.

Objawy dyskopatii mogą pojawić się nagle lub nasilać się z czasem. W przypadku gdy odczuwamy ból w okolicy lędźwiowej, który nie ustępuje, lepiej skonsultować to z lekarzem lub fizjoterapeutą. Przeprowadzi on wstępny wywiad, zaproponuje program leczenia i ewentualnie skieruje nas na dodatkowe badania (np. RTG, rezonans magnetyczny kręgosłupa) na podstawie których będzie w stanie stwierdzić czy potrzebujemy pomocy ortopedy czy też neurologa. Wizytę najszybciej umówimy w R-CITO.

Charakterystyczny dla dyskopatii jest:

-ból z rana i wieczorem

-ból podczas zginania się / wstawania z krzesła

-ból podczas kichania, parcia na stolec

-ulga podczas leżenia z nogami ugiętymi

Ból może mieć różny charakter. Może być nagły, przewlekły lub ostry. Chorzy mogą odczuwać promieniujące bóle w zajętym odcinku kręgosłupa, a nawet zaburzenia czucia, drętwienie, mrowienie lub kłucie. W ostrej fazie choroby może dochodzić nawet do osłabienia siły mięśniowej i niedowładu kończyn. Niektórzy chorzy na dyskopatię lędźwiową mają problemy z prostymi czynnościami jak uniesienie nogi.

Chory kręgosłup silnie oddziałuje na narządy wewnętrzne, dlatego przy dyskopatii mogą być odczuwalne dolegliwości niewskazujące bezpośrednio na problemy z kręgosłupem. Chorzy mogą odczuwać: bóle brzucha, zgagę, niestrawność, nudności, nadkwaśność, biegunki, uczucie parcia na stolec lub uczucie niepełnego wypróżnienia.

Leczenie dyskopatii

Im szybsze rozpoczęte leczenie tym lepsze rokowania i powrót do pełnej sprawności. Leczenie dyskopatii w większości przypadków jest zachowawcze, czyli nie wymaga interwencji chirurga i hospitalizacji. Dyskopatię leczy się różnymi metodami, które wzajemnie się nie wykluczają, a wręcz powinny się uzupełniać. Chorzy mogą stosować leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, które łagodzą dolegliwości dyskopatii jednak jej nie eliminują. Dlatego często najlepszym sposobem leczenia dyskopatii jest wizyta u fizjoterapeuty. Zaleca się terapię manualną, regularne masaże mięśni, a nawet noszenie podczas fazy ostrej ochronnego gorsetu ortopedycznego podczas dużych obciążeń.

Podstawą leczenia dyskopatii jest fizjoterapia, która opiera się przywróceniu sprawności całemu kręgosłupowi poprzez holistyczne spojrzenie na pacjenta. Rehabilitacja musi być dostosowana do stanu zdrowia pacjenta. Zestawy ćwiczeń i ich natężenie ustala fizjoterapeuta po zapoznaniu się z wynikami badań chorego i zebraniu wywiadu. Dobrze prowadzona rehabilitacja to jednak połowa sukcesu. Drugą część pracy musi wykonać sam pacjent po opuszczeniu placówki. Regularne ćwiczenia i zmiana trybu życia, likwidacja starych, złych nawyków w wielu przypadkach pozwala uniknąć nawrotów choroby. Jeżeli nawet choroba powróci, to pacjent po odbyciu już takiej rehabilitacji ma większą świadomość swojego ciała oraz wiedze na temat procesu chorobowego.

Ostatecznością jest operacja do której kwalifikuje się pacjentów z zaawansowaną postacią chorób. Decyzję o zakwalifikowaniu pacjenta na operacje podejmuje lekarz neurochirurg.

Rehabilitacja Dyskopatii – Przepuklina krążka międzykręgowego PKM

Doświadczony fizjoterapeuta w badaniu potrafi dokładnie określić segment, który generuje konkretne dolegliwości bólowe spowodowane dyskopatią. Terapia polega na centralizacji krążka miedzykręgowego, zmniejszeniu jego obrzęku i ustabilizowanie go we właściwym miejscu.

W tym celu wykonuje się terapię manualną takimi metodami jak:

-terapia manualna wg koncepcji Maitland,

-terapia manualna wg koncepcji Kaltenborn-Evjenth,

-terapia manualna wg koncepcji szkoły niemieckiej,

-metodę McKenzie.

Bardzo dobre efekty leczenia uzyskuje się poprzez wprowadzenia zabiegów fizykalnych w zależności od stanu pacjenta i aktualnego procesu choroby.

W stanie ostrym stosowane są metody takie jak:

-prądy TENS o wysokiej częstotliwości, celem silnego działania przeciwbólowego

-ultraelektrofonoforezę – połączenie prądu z ultradźwiękami oraz wprowadzenie leku przeciwzapalnego i przeciwbólowego

 W stanie przewlekłym bardzo dobrze sprawdzają się metody takie jak:

– laser, celem biostymulacji nowej tkanki do zastąpienia uszkodzonej w wyniku choroby, synteza nowych włókien kolagenowych

-pole magnetyczne, celem wytworzenia nowych naczyń włosowatych dostarczających składników odżywczych przeciw bólowych i przeciw zapalnych

-fonoforeza, celem mikromasażu tkanek zwłókniałych nie elastycznych z jednoczesnym podawaniem leku przeciwbólowego i przeciw zapalnego

-sollux, celem przekrwienia okolicy dostarczenia składników odżywczych i obniżenia napięcia mięśniowego.

-prądy interferencyjne, celem obniżenia napięcia mięśniowego i odżywienia tkanek

Rwa kulszowa (z łac. ischias) to ból promieniujący od lędźwiowo-krzyżowego odcinka kręgosłupa i pośladka, przez tylną powierzchnię uda i podudzie aż do palców u stopy. Ból występuje w okolicy unerwionej przez nerw kulszowy i mogą mu niekiedy towarzyszyć objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia czucia lub osłabienie siły mięśniowej. Objawy wynikają z ucisku lub podrażnienia nerwu kulszowego lub korzeni nerwowych. Ból może dotyczyć jednej lub obu nóg i zazwyczaj jest poprzedzony bólem kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego.

Nerw kulszowy to największy nerw w ciele człowieka. Powstaje z połączenia czterech, a czasem pięciu korzeni nerwowych wychodzących z kanału kręgowego w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa. Następnie nerw kulszowy o średnicy palca wskazującego wychodzi spod dolnego brzegu mięśnia gruszkowatego (u 1/3 osób przebijając mięsień gruszkowaty) i pośladkowego wielkiego i biegnie na tylnej powierzchni uda w kierunku dołu podkolanowego. Chociaż do uciśnięcia nerwu kulszowego może dojść w każdym miejscu na jego przebiegu to najczęstszą przyczyną rwy kulszowej jest ucisk na korzenie nerwowe w kanale kręgowym przez fragment krążka międzykręgowego. Mówimy wtedy o bólu korzeniowym (lub potocznie o „zapaleniu korzonków”). Do powstania bólu korzeniowego mogą się również przyczynić inne patologie tj. zwężenie (stenoza) kanału kręgowego w wyniku procesu zwyrodnieniowego lub w wyniku kręgozmyku (czyli utrwalonego przesunięcia względem siebie trzonów sąsiednich kręgów). Inną przyczyną bólu o zbliżonym do rwy kulszowej charakterze może być zespół mięśnia gruszkowatego, gdy do ucisku na nerw dochodzi w wyniku wzmożonego napięcia mięśnia gruszkowatego pośladka. W rzadkich przypadkach ból korzeniowy może być spowodowany uciskiem korzeni przez guzy nowotworowe lub zmiany ropne w kanale kręgowym.

Jeśli ból promieniuje od pachwiny do przedniej powierzchni uda, sięgając często aż do kolana, mówimy o rwie udowej. Rwa udowa spowodowana jest uciskiem na korzenie nerwowe tworzące nerw udowy (korzenie L2, L3 oraz częściowo L4) lub też na sam nerw udowy.

Najczęstszą przyczyną ostrej rwy kulszowej jest ucisk na korzenie nerwowe przez zwyrodniały krążek międzykręgowy. Krążki międzykręgowe to elementy chrzęstno-włókniste kręgosłupa, które kształtem przypominają dyski. Krążki międzykręgowe są zbudowane z pierścienia włóknistego, otaczającego elastyczne jądro miażdżyste. Łączą one poszczególne trzony kręgowe oraz przenoszą i amortyzują obciążeni na jakie narażony jest kręgosłup. Proces zwyrodnieniowy krążków międzykręgowych, który rozpoczyna się już w okresie dojrzewania i postępuje z wiekiem, to dyskopatia, a w odniesieniu do całego kręgosłupa – choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa. Pod wpływem nadmiernego obciążania dochodzi niekiedy do gwałtownego nasilenia zmian zwyrodnieniowych krążka międzykręgowego, z pękaniem włókien pierścienia włóknistego i przesuwaniem jądra miażdżystego do tyłu co wywołuje ostre bóle kręgosłupa. Ze względu na specyficzną krzywiznę kręgosłupa oraz przenoszenie największych obciążeń przez jego dolną część najczęstszą lokalizacją źródła bólu są krążki międzykręgowe odcinka lędźwiowo-krzyżowego (krążki L4/L5 oraz L5/S1).

Jeśli jądro miażdżyste przemieści się do tyłu w takim stopniu, że spowoduje ucisk na korzenie nerwowe w kanale kręgowy to do bólu kręgosłupa może dołączyć ból promieniujący wzdłuż tych korzeni. Zwykle ból promieniuje do pośladka, tylnej powierzchni uda i podudzi, czasami również do stopy i palców kończyny dolnej; mówimy wtedy o ostrej rwie kulszowej.

W niektórych przypadkach pierścień włóknisty może ulec całkowitemu przerwaniu, a fragment jądra miażdżystego może wypaść do kanału kręgowego, powodując uszkodzenie korzeni nerwowych. Taki stan to przepuklina jądra miażdżystego krążka międzykręgowego (lub potocznie „wypadnięcie krążka międzykręgowego” lub „wypadnięcie dysku”). Poza bólem mogą się wtedy pojawić objawy neurologiczne spowodowane zaburzeniem funkcji nerwów przez ucisk tj. zaburzenia czucia na skórze kończyny dolnej, niedowład stopy czy osłabienie odruchów głębokich.

Jak często występuje rwa kulszowa?

Podczas gdy bóle krzyża dotykają w różnym okresie życia ok. 72% dorosłych osób, a co roku pojawiają się one po raz pierwszy u około 5% populacji to rwa kulszowa występuje u 13-40% społeczeństwa, a co roku choruje na nią około 1-2% populacji. W ciągu 2 miesięcy od początku objawów u 90% pacjentów z bólami krzyża oraz u 70% pacjentów z rwą kulszową dochodzi do istotnej poprawy, jednak nawrotowy ból krzyża pojawia się aż u 75% z nich w różnym okresie życia.

Jak się objawia rwa kulszowa?

Rwa kulszowa może mieć ostry początek związany z urazem lub gwałtownym przeciążeniem kręgosłupa albo może się pojawić jako stopniowo narastający, promieniujący ból do różnych części kończyny dolnej. Ból krzyża jest pierwszym objawem poprzedzającym bóle korzeniowe w ok. 60% przypadków. W zależności od tego, który z korzeni nerwowych został uciśnięty, ból może promieniować do pośladka (najczęściej), tylnej lub bocznej powierzchni uda, podudzia i stopy, sięgając aż do palców. Niekiedy może obejmować tylko część obszaru zaopatrywanego przez korzeń nerwowy. Podrażnienie lub ucisk korzenia L5 powoduje promieniowanie bólu do tylno-bocznej powierzchni uda, przedniej powierzchni podudzia, przyśrodkowo-grzbietowej powierzchni stopy, sięgając czasami aż do palucha. Ucisk na korzeń S1 zwykle powoduje ból promieniujący po tylnej powierzchni uda, bocznej powierzchni podudzia i stopy, niekiedy obejmując 5. palec stopy.

Charakterystyczne jest, że nawet niewielkie ruchy kręgosłupa, chodzenie, kaszel czy nawet kichanie powodują nasilenie objawów bólowych. W części przypadków, poza bólem, pojawiają się zaburzenia czucia o charakterze mrowienia lub drętwienia w takiej samej lokalizacji. Może również wystąpić niedoczulica na skórze w obrębie unerwienia podrażnionego korzenia. W niektórych przypadkach bólowi może towarzyszyć osłabienie siły mięśniowej, a zwłaszcza w zakresie zginania lub prostowania stopy. Taki niedowład zwykle pojawia się po pewnym czasie od początku trwania bólu i może się wiązać z nasileniem rwy kulszowej.

W przypadku rwy udowej ból i zaburzenia czucia mogą promieniować od pachwiny do przedniej powierzchni uda i kolana, a osłabieniu może ulec mięsień czworogłowy uda. Silna rwa kulszowa z bólem krzyża może na drodze odruchowej wywoływać trudności w oddawaniu moczu i defekacji. W skrajnych przypadkach może wystąpić porażenie zwieraczy z zatrzymaniem moczu i stolca.

Co robić w razie wystąpienia objawów rwy kulszowej?

Silna rwa kulszowa wymusza zwykle ograniczenie obciążania i wszelkich zbędnych ruchów kręgosłupa. Domowym sposobem będzie odpoczynek w łóżku, a najlepiej w pozycji leżącej na boku zdrowym, z ugiętymi nogami w stawach kolanowych i biodrowych lub w pozycji na plecach z podłożeniem poduszki pod kolana, może przynieść ulgę już po 1-2 dniach. Nie jest natomiast wskazane pozostawanie przez dłuższy czas w unieruchomieniu. Dobrym rozwiązaniem jest wezwanie fizjoterapeuty do domu pacjenta. Mając odpowiednią wiedzę i narzędzia do prowadzenia terapii możemy szybko przynieść ulgę oraz doradzić pacjentowi jak ma się zachowywać podczas ostrego okresu choroby. Jeśli mimo pozostania w łóżku ból jest od 3-4 dni na tym samym poziomie natężenia to konieczna jest konsultacja lekarza.

Do złagodzenia bólu można zastosować doustne leki przeciwbólowe, dostępne bez recepty np. ibuprofen, metamizol, diklofenak czy meloksykam (zwykle paracetamol i kwas acetylosalicylowy są niewystarczające w opanowaniu bólu korzeniowego). Miejscowo ulgę mogą również przynieść maści i żele zawierające składniki przeciwbólowe i przeciwzapalne lub okłady chłodzące czy rozgrzewające.

Jeśli powyższe środki nie dają poprawy to wskazana jest wizyta u lekarza, który po zbadaniu może przepisać silniejsze leki przeciwbólowe, podawane doustnie lub w zastrzyku. Czasami mogą być również wskazane leki rozluźniające mięśnie lub uspokajające, a w niektórych przypadkach silne leki przeciwbólowe z grupy opioidów.

Pilna wizyta u lekarza jest wskazana jeśli rwie kulszowej towarzyszy osłabienie siły ruchów stopy (brak możliwości zgięcia lub wyprostowania stopy w stawie skokowym), osłabienie siły mięśniowej w innym obszarze kończyny dolnej, zaburzenia czucia na skórze lub gdy ból utrzymuje się na tym samym poziomie przez ok. 4 dni. Ból kręgosłupa lub rwa kulszowa zwykle utrudniają oddawanie moczu i stolca na drodze odruchowej, jeśli jednak przez kolejne 12 godzin nie udaje się w ogóle oddać moczu, jest to również wskazaniem do pilnej wizyty u lekarza, a najlepiej wizyta na SOR.

W przypadku bólu o charakterze przewlekłym objawy tj. niewyjaśniona utrata masy ciała, towarzyszące bólowi gorączka lub dreszcze, nasilanie się bólu w nocy lub w pozycji leżącej są wskazaniami do zgłoszenia się do lekarza.

Jak lekarz stawia diagnozę rwy kulszowej?

Lekarz  przed postawieniem diagnozy i wdrożeniem leczenia musi mieć podstawowe informacje dotyczące wystąpienia, lokalizacji i nasilenia objawów rwy kulszowej oraz wyniki badania lekarskiego. Zgłaszając się do lekarza trzeba być przygotowanym na pytania dotyczące czasu i okoliczności wystąpienia objawów, nasilenia bólu, czynników nasilających ból (określone pozycje, wysiłek, ruch), czynników zmniejszających ból oraz czasu trwania dolegliwości. W postawieniu prawidłowej diagnozy ważne jest dokładne umiejscowienie bólu (ból krzyża, bóle schodzące do kończyn dolnych). Lekarz zapyta również o inne objawy towarzyszące bólowi (np. gorączka z dreszczami, zaburzenia oddawania moczu i stolca, zaburzenia czucia na nogach oraz w okolicy krocza, zaburzenia funkcji seksualnych), stosowane dotychczas leki oraz inne choroby współistniejące.

Przeprowadzając badanie lekarz oceni siłę mięśniową i odruchy w dolnej połowie ciała oraz czucie i napięcie korzeni nerwowych. Służą temu badania polegające m.in. na unoszeniu kończyn w pozycji leżącej, zginaniu i prostowaniu kończyn, wywoływaniu odruchów ścięgnistych czy wywoływaniu wrażeń czuciowych przez dotykanie skóry na zmianę tępym i ostrym przyrządem.

W zdecydowanej większości przypadków, gdy bólowi nie towarzyszą zaburzenia neurologiczne, a w wywiadzie lekarz nie stwierdzi podstaw do podejrzenia zmian urazowych, zapalnych czy nowotworowych, w celu postawienia diagnozy nie ma potrzeby wykonania żadnych badań obrazowych.

Lekarz może zlecić wykonanie pilnych badań obrazowych w przypadkach rwy kulszowej z podejrzeniem zmiany nowotworowej lub zapalnej w obrębie kręgosłupa oraz gdy bólowi towarzyszą zaburzenia neurologiczne (niedowład, zaburzenia odruchów, znaczne zaburzenia czucia, zatrzymanie oddawania moczu). W tych sytuacjach wskazane jest wykonanie badań i ocena ich pod kątem leczenia operacyjnego w trybie pilnym. W przewlekłym zespole bólowym badania obrazowe służą ukierunkowaniu dalszego leczenia, skorygowaniu rehabilitacji lub ocenie wskazań do leczenia operacyjnego.

Do badań obrazowych używanych w diagnostyce bólów krzyża i rwy kulszowej zalicza się:

  • badania rentgenowskie (spoczynkowe oraz czynnościowe, w różnych projekcjach)
  • tomografię kręgosłupa
  • rezonans magnetyczny

Zdjęcie RTG kręgosłupa służy ocenie struktur kostnych (w tym trzonów kręgów), zwłaszcza po urazach kręgosłupa, przy podejrzeniu zmian nowotworowych lub innych patologii trzonów kręgów. Obniżenie przestrzeni miedzy kręgowej już może świadczyć o dyskopatii. Badanie rentgenowskie czynnościowe daje możliwość oceny ustawienia kręgosłupa w różnych pozycjach ciała.

Tomografia komputerowa bardzo dobrze obrazuje struktury kostne kręgosłupa, ale pozwala również ocenić tkanki miękkie, w tym krążki międzykręgowe. Charakteryzuje się nieco mniejszą dokładnością niż badanie rezonansu magnetycznego, ale zazwyczaj jest w zupełności wystarczająca do postawienia diagnozy. Znajduje zastosowanie zwłaszcza w diagnostyce zmian urazowych kręgosłupa, a także w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa czy diagnostyce zwężenia kanału kręgowego. Jest badaniem z wyboru u pacjentów, u których przeciwwskazany jest rezonans magnetyczny z powodu np. protez metalowych lub rozrusznika serca.

Rezonans magnetyczny daje wysokiej jakości obraz tkanek i jest niewątpliwie badaniem o najwyższej czułości w wykrywaniu przepukliny jądra miażdżystego. Doskonale uwidacznia również inne patologie kręgosłupa i tkanek otaczających jak guzy, krwiaki czy zmiany ropne.

Jakie są sposoby leczenia rwy kulszowej?

Podstawą postępowania w rwie kulszowej w okresie ostrego bólu jest leczenie zachowawcze polegające na czasowym odciążeniu kręgosłupa (jednak unieruchomienie w łóżku nie powinno trwać dłużej niż 3-4 dni), podawaniu leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (doustnie lub w zastrzyku oraz miejscowo w postaci żelu lub maści), a w niektórych przypadkach również leków rozluźniających mięśnie. Ważnym elementem w postępowaniu jest edukacja pacjenta mająca na celu zaznajomienie chorego z przyczyną dolegliwości oraz prostymi metodami zmniejszania bólu i unikania niekorzystnych obciążeń kręgosłupa, a mogących zaostrzać objawy (np. schylanie, podnoszenie cięższych przedmiotów, skłony czy znaczne przeprosty kręgosłupa).

Fizykoterapia i rehabilitacja rwy kulszowej

Kolejnymi krokami w leczeniu zachowawczym bólu krzyża i rwy kulszowej są fizykoterapia i rehabilitacja. Nie należy opóźniać ich wprowadzenia, gdyż im wcześniej wdroży się odpowiednie ćwiczenia, tym mniejsze jest ryzyko przejścia ostrego bólu w przewlekły zespół bólowy kręgosłupa. Trzeba pamiętać, że zabiegi fizykoterapeutyczne, takie jak przezskórna elektrostymulacja (TENS)ultradźwięki czy ciepło i krioterapia, stanowią metody uzupełniające, ułatwiające właściwą rehabilitację. Leczenie oparte tylko na zabiegach fizykoterapeutycznych przynosi zdecydowanie mniejsze rezultaty w porównaniu z równoczesnym stosowaniem zabiegów, ćwiczeń i terapii manualnej.

Doświadczony fizjoterapeuta w badaniu potrafi dokładnie określić segment, który generuje te konkretne dolegliwości bólowe spowodowane dyskopatią. Terapia polega na centralizacji krążka miedzykręgowego, zmniejszeniu jego obrzęku i ustabilizowanie go na właściwym miejscu. W tym celu wykonuje się terapię manualną takimi metodami jak:

-terapia manualna wg koncepcji Maitland,

-terapia manualna wg koncepcji Kaltenborn-Evjenth,

-terapia manualna wg koncepcji szkoły niemieckiej,

-metodą McKenzie.

Bardzo dobre efekty leczenia uzyskuje się poprzez wprowadzenia zabiegów fizykalnych w zależności od stanu pacjenta i aktualnego procesu choroby.

W stanie ostrym stosowane są metody takie jak:

-prądy TENS o wysokiej częstotliwości, celem silnego działania przeciwbólowego

-ultraelektrofonoforezę (jest to połączenie aż 4 zabiegów w jednym: leczenie prądem zmiennym, wprowadzenie leku przeciwbólowego i przeciwzapalnego poprzez wykorzystanie prądu stałego, działanie na zasadzie mikromasażu tkanek i dostarczenie ciepła poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych w wyniku działania ultradźwięków. Lek podany miejscowo jest w stanie “wejść” pod skórę).

W stanie przewlekłym bardzo dobrze sprawdzają się metody takie jak:

-laser, celem biostymulacji nowej tkanki do zastąpienia uszkodzonej w wyniku choroby, synteza nowych włókien kolagenowych

-pole magnetyczne,  celem wytworzenia nowych naczyń włosowatych dostarczających składników odżywczych przeciw bólowych i przeciw zapalnych

-fonoforeza, celem mikromasażu tkanek zwłókniałych nie elastycznych z jednoczesnym podawaniem leku przeciwbólowego i przeciw zapalnego.

-sollux, celem przekrwienia okolicy dostarczenia składników odżywczych i obniżenia napięcia mięśniowego.

-prądy interferencyjne, celem obniżenia napięcia mięśniowego i odżywienia tkanek.

Program ćwiczeń powinien być dobrany indywidualnie do pacjenta i wspomagany przez rehabilitanta aż do momentu w którym pacjent będzie w stanie samodzielnie kontynuować systematyczne ćwiczenia w domu.

Leczenie operacyjne

Leczenie operacyjne konieczne jest zaledwie u 1-2% pacjentów z bólem krzyża oraz u ok. 2-10% pacjentów z rwą kulszową. Wskazaniami do zabiegu w trybie pilnym są towarzyszące ostrej rwie kulszowej niedowłady w obrębie kończyny dolnej (po potwierdzeniu w rezonansie magnetycznym lub tomografii komputerowej ucisku na korzeń przez fragment jądra miażdżystego) oraz rwa kulszowa z zatrzymaniem moczu i zaburzeniami czucia na kończynach lub w okolicy krocza. Ponadto stwierdzenie niestabilnego złamania kręgosłupa, guza lub ropnia w kanale kręgowym, z obecnym deficytem neurologicznym (niedowład, zaburzenia czucia, zaburzenia odruchów) również jest wskazaniem do pilnej operacji. Leczenie operacyjne może być także wskazane w przypadku nasilonego zespołu bólowego, którego nie można opanować lekami przeciwbólowymi lub w przypadku przewlekłej rwy kulszowej (potwierdzonej uciskiem na korzeń nerwowy).

W przypadku przepukliny jądra miażdżystego w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa najczęściej wykonywanym zabiegiem operacyjnym jest mikrodiscektomia czyli usunięcie wypadniętego fragmentu jądra miażdżystego z kanału kręgowego. Zabieg trwa około godziny, a pobyt w szpitalu ogranicza się zwykle do 3 dni.

W przypadkach gdy ucisk na korzenie spowodowany jest nie tylko przez dyskopatię, lecz także przez zmiany zwyrodnieniowe w stawach międzywyrostkowych lub zmienione zwyrodnieniowo więzadła w kanale kręgowym, wykonuje się laminektomię. Jest to poszerzenie kanału kręgowego przez usunięcie łuku kręgu, który od tyłu, wraz z więzadłami i stawami międzywyrostkowymi, ogranicza kanał kręgowy. Jeśli dodatkowo w przedoperacyjnych badaniach radiologicznych stwierdza się niestabilność kręgosłupa związaną z procesem zwyrodnieniowym krążka międzykręgowego lub ze zmianami pourazowymi to laminektomię uzupełnia się dodatkową stabilizacją wewnętrzną poprzez wkręcenie specjalnych śrub w nasady łuków kręgów, które następnie łączy się za pomocą metalowych mostków. Zabieg taki może trwać do kilku godzin, w zależności od rozległości i liczby wkręcanych śrub.

Zabieg operacyjny usunięcia przepukliny jądra miażdżystego jest obarczony niewielkim ryzykiem operacyjnym związanym z możliwością dysfunkcji korzenia nerwowego, co może wiązać się z nasileniem zaburzeń neurologicznych z tego korzenia, tj. zaburzeń czucia lub niedowładu. Nieco większe ryzyko dotyczy przewlekłych bólów krzyża, gdy od momentu powstania przepukliny upłynęło kilka miesięcy, a w kanale kręgowym rozpoczął się proces włóknienia wypadniętego jądra miażdżystego. W przypadku konieczności stosowania stabilizacji wewnętrznej nieco większe jest ryzyko powikłań zapalnych.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie rwy kulszowej?

Leczenie operacyjne u zdecydowanej większości pacjentów z ostrą rwą kulszową powoduje całkowite ustąpienie bólu korzeniowego bezpośrednio po zabiegu operacyjnym. U pozostałych chorych po zabiegu objawy rwy kulszowej ulegają znacznej redukcji, dzięki zlikwidowaniu ucisku na korzenie nerwowe. U części pacjentów bezpośrednio po zabiegu mogą się utrzymywać jeszcze przez jakiś czas zaburzenia czucia o charakterze mrowienia lub drętwienia w lokalizacji charakterystycznej dla ustępującej rwy kulszowej.

Nieco inaczej sytuacja wygląda w przewlekłych zespołach bólowych kręgosłupa, gdzie leczenie operacyjne ma znacznie mniejszą skuteczność. Trzeba pamiętać, że operacja zmniejsza ciasnotę w kanale kręgowym i w określonych przypadkach stabilizuje trzony kręgów, jednak nie wpływa na proces zwyrodnieniowy krążków międzykręgowych i całego kręgosłupa. Bóle krzyża mogą pochodzić nie tylko z ucisku na korzenie nerwowe, lecz także z wielu innych przyczyn na które zabieg discektomii nie ma wpływu, dlatego nie we wszystkich przypadkach obserwuje się poprawę po operacji.

Statystycznie około 60% pacjentów operowanych z powodu przepukliny jądra miażdżystego wraca w ciągu roku od operacji do poprzednio wykonywanej pracy, podczas gdy ok. 25% wymaga zmiany miejsca pracy. Tylko ok. 15% nie jest w stanie podjąć pracy z powodu utrzymującego się zespołu bólowego kręgosłupa.

Po zabiegu operacyjnym konieczna jest dalsza rehabilitacja celem zmniejszenia ryzyka nawrotowej przepukliny. W okresie 2 lat po operacji u około 10% operowanych występuje nawrotowa przepuklina jądra miażdżystego.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia rwy kulszowej?

Istotą choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa jest okresowe nasilanie się i ustępowanie (remisja) objawów bólowych, dlatego pacjent powinien stale i systematycznie kontynuować rehabilitację czynną (ćwiczenia aerobowe, wzmacniające mięśnie brzucha i przykręgosłupowe, ćwiczenia rozciągające itd.). Konieczne jest przestrzeganie podstawowych zasad dotyczących odpowiedniego obciążania kręgosłupa i unikania pozycji, stwarzających ryzyko ponownego uszkodzenia krążka międzykręgowego.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na rwę kulszową?

Nie istnieje jedna, stuprocentowo skuteczna metoda zapobiegania rozwojowi choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa ani występowaniu bólów krzyża. Najprostsze metody, które w dużym stopniu mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia przepukliny jądra miażdżystego, to:

  • ograniczenie niekorzystnych (z punktu widzenia biomechaniki) obciążeń kręgosłupa
  • redukcja masy ciała
  • unikanie wstrząsów i wibracji
  • uprawianie ćwiczeń aerobowych
  • uprawianie ćwiczeń wzmacniających mięśnie brzucha i przykręgosłupowych
  • nauka utrzymywania prawidłowej postawy ciała.

To różnego rodzaju uszkodzenia, np. złamanie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, jego stłuczenie lub skręcenie albo złamanie wyrostków poprzecznych w odcinku lędźwiowym. W każdym typie urazu kręgosłupa pojawia się ból kręgosłupa, obrzęk i krwiak. Stosuje się głównie leczenie zachowawcze, poprzez stosowanie unieruchomienia kręgosłupa. Po leczeniu ważna jest odpowiednia rehabilitacja. Uraz odcinka lędźwiowego występuje rzadziej niż uraz kręgosłupa szyjnego.

Rodzaje, przyczyny i objawy urazów kręgosłupa lędźwiowego

Urazy części lędźwiowej to nie tylko złamania. Wyróżniamy kilka rodzajów urazów. Są to:

  • złamanie kręgosłupa lędźwiowego,
  • stłuczenie kręgosłupa lędźwiowego,
  • skręcenie kręgosłupa lędźwiowego,
  • złamanie wyrostków poprzecznych w odcinku lędźwiowym.

Urazy odcinka lędźwiowego powstają w wyniku upadku na plecy, pośladki lub kończyny dolne oraz przy uderzeniu w okolicy grzbietu. Niekiedy złamanie kręgosłupa w kilku odcinkach może świadczyć o ich patologicznym położeniu w wyniku chorób współistniejących, np. osteoporozy, choroby Pageta, czy przerzutów nowotworowych.

Urazy kręgosłupa mogą być:

  • stabilne – występuje klinowate zniekształcenie trzonu kręgu z uszkodzeniem płytek granicznych, natomiast brak uszkodzenia krążków międzykręgowych, tylnej ściany kręgu oraz aparatu więzadłowego kręgosłupa.
  • niestabilne – to podwichnięcie kręgu, któremu towarzyszy zwężenie kanału kręgowego, przerwanie więzadeł oraz uszkodzenie krążka międzykręgowego.

Przy złamaniach kręgosłupa pojawia się silny, samoistny ból kręgosłupa, a także ból palpacyjny. Towarzyszą mu obrzęk oraz krwiak. Dochodzi do ograniczenia ruchomości.

Stłuczenie lub skręcenie kręgosłupa lędźwiowego pojawia się w wyniku np. silnego uderzenia ciężkim przedmiotem. Pojawiają się obrzęk, krwawe wylewy, skurcz mięśni przykręgosłupowych oraz ból (zarówno samoistny jak i palpacyjny).

Złamanie wyrostków poprzecznych może być wynikiem urazu bezpośredniego lub powstawać w mechanizmie pośrednim. Pośrednio pojawia się jako złamanie awulsyjne (z oderwaniem wyrostka poprzecznego) przez mięsień czworoboczny lędźwi. Objawy są charakterystyczne, bowiem występuje ból promieniujący do pachwiny i stawu biodrowego, duży krwiak i obrzęk, a także pojawiają się objawy wstrząsu pourazowego.

Leczenie urazów kręgosłupa lędźwiowego

Leczenie złamania odcinka lędźwiowego zależne jest od tego czy jest to złamanie stabilne czy niestabilne. Złamania stabilne leczy się zachowawczo poprzez odpowiednie unieruchomienie. Pacjent powinien leżeć w łóżku aż do ustąpienia bólu. Po ok. tygodnia zakładany jest gorset ortopedyczny. Złamanie niestabilne wiąże się z ryzykiem uszkodzenia rdzenia kręgowego. Unieruchomienie w łóżku trwa 8-12 tygodni, po czym zakładany jest gorset ortopedyczny lub gipsowy, aż do uzyskania stabilności kręgosłupa. Leczenie operacyjne stosuje się, gdy doszło do częściowego lub całkowitego urazu rdzenia kręgowego i kręgosłupa, ogona końskiego lub złamania z mechanizmu rotacyjnego.

Leczenie stłuczenia i skręcenia kręgosłupa lędźwiowego

Stłuczenia i skręcenia leczy się przez kilkudniowe unieruchomienie pacjenta. Po tym czasie pozwala się na stopniową pionizację pacjenta i chodzenie. Towarzyszący ból przy takich urazach mija najczęściej do 10 dni po wypadku. Złamanie wyrostków poprzecznych lędźwiowych także leczy się zachowawczo. Stosowana jest jednak zmodyfikowana pozycja wg Perlscha przy unieruchomieniu. Polega ona na zgięciu stawów biodrowych i kolanowych bez trakcji odcinka krzyżowo-lędźwiowego. Po 1 tygodniu można próbować wykonać pionizację oraz chodzenie. Ból odcinka lędźwiowego ustępuje po 5-6 tygodniach.

W każdym rodzaju urazu kręgosłupa lędźwiowego bardzo ważna jest rehabilitacja po leczeniu zachowawczym i operacyjnym. Stosowane są różnego rodzaju zabiegi rehabilitacyjne – najpierw ćwiczenia bierne, później czynne. Umożliwia ona przywrócenie odpowiedniej ruchomości uszkodzonej części kręgosłupa

Każdy rodzaj złamania w obrębie kręgosłupa powinno być skonsultowane przez doświadczonego fizjoterapeutę oraz lekarza. W trosce o bezpieczeństwo pacjenta, o sposobie leczenia decyduje lekarz bądź fizjoterapeuta, a nie sam pacjent.

https://ktomalek.pl/blog/5-najczestszych-przyczyn-bolu-kregoslupa/w-352

https://www.researchgate.net/profile/Agnieszka_Guzik2/publication/296060793_Ocena_czestosci_wystepowania_zespolow_bolowych_ledzwiowego_odcinka_kregoslupa_w_zaleznosci_od_charakteru_wykonywanej_pracy_Assessment_of_frequency_of_lumbalgia_occurrence_with_relation_to_the_characte/links/56d20e5408ae85c8234ae402/Ocena-czestosci-wystepowania-zespolow-bolowych-ledzwiowego-odcinka-kregoslupa-w-zaleznosci-od-charakteru-wykonywanej-pracy-Assessment-of-frequency-of-lumbalgia-occurrence-with-relation-to-the-characte.pdf

https://www.medme.pl/artykuly/bol-kregoslupa-ledzwiowego-objawy-przyczyny-cwiczenia,69872.html

https://lekarzebezkolejki.pl/blog/dyskopatia-czym-sie-objawia-i-jak-ja-leczyc/w-397

https://zdrowie.radiozet.pl/Choroby/Ortopedia/Dyskopatia-to-nie-wyrok.-Jak-leczyc-dyskopatie-bez-operacji

https://www.mp.pl/pacjent/neurologia/choroby/150605,rwa-kulszowahttps://portal.abczdrowie.pl/lumbago